درسنامه آموزشی تفکر و سبک زندگی کلاس هشتم ویژه پسران

هریک از ما از جهاتی ممتازیم؛ اما در طول زندگی دنیایی خود؛ یعنی از تولد تا مرگ، باید از مراحل یکسانی عبور کنیم. این مراحل از نوزادی و خردسالی شروع می‌شود و بعد به کودکی، نوجوانی، میان‌سالی و بزرگسالی ختم می‌شود.

مراحل زندگی انسان

- دوره‌ی نوزادی (از تولد تا یک ماهگی)
- دوره‌ی خردسالی (از یک ماهگی تا 3 سالگی)
- دوره‌ی کودکی (از سن 3 سالگی تا 12 سالگی)
- دوره‌ی نوجوانی (از سن 12 سالگی تا 18 سالگی)
- دوره‌ی بزرگسالی (از 18 سالگی به بعد که شامل مراحل جوانی، میانسالی و بزرگسالی) است.
- در دوره نوجوانی، فرد با تغییرات جسمی مواجه می‌شود. معمولاً تغییرات جسمانی پیش از سایر تغییرات قابل مشاهده است. در این دوره پسران به سن بلوغ می‌رسند و مکلّف به انجام واجبات دینی می‌شوند.

انواع تغییرات رشدی در دوره‌ی نوجوانی

- رشد جسمانی، شامل رشد و تغییر در ابعاد و وزن بدن است که از نوزادی شروع می‌شود و تا پایان دوره‌ی جوانی ادامه دارد.
- رشد عاطفی، شامل تغییر در احساسات، عواطف، ابراز عواطف، کنترل هیجانات و روش مدیریت آنهاست. برای مثال هنگام طفولیت برای رسیدن به چیزی جیغ و فریاد می‌کشیدیم؛ اما در دوره‌ی نوجوانی می‌آموزیم که از خواسته‌ی خود صرف نظر کنیم و خود را کنترل کنیم.
- رشد اجتماعی، شامل رشد و تغییر در روش برخورد و برقراری ارتباط با دیگران و یادگیری نحوه‌ی عمل در موقعیت‌های مختلف زندگی است. برای مثال یادگیری نوع برخورد با والدین، دوستان، خویشاوندان، معلّمان، برخورد با بیماران، افراد میهمان، همسفر، آداب شرکت در مجالس شادی یا عزا با توجه به عرف جامعه، نمونه‌هایی از رشد اجتماعی است.
- رشد عقلانی، شامل رشد توانایی یادگیری موضوعات نسبتاً پیچیده، یادآوری دانش، کسب مهارت‌های اندیشیدن، درست زندگی کردن و عاقلانه تصمیم گرفتن است.
رشد هر یک از این مراحل، به رشد سایر ابعاد ارتباط دارد. برای مثال نوزاد نمی‌تواند صحبت کند؛ زیرا مغز او به حدکافی رشد نکرده است یا کودک (تا قبل از سن 12 سالگی) کمتر می‌تواند درباره‌ی مسائل مجرد مانند خدا، قیامت، یا مفاهیم پیچیده‌ی درسی درک کاملی داشته باشد. کودکان چندان مسئولیت‌پذیر نیستند؛ اما نوجوانان تا حدودی مسئولیت‌پذیرند. مطالعات نشان داده است که تکامل قدرت تفکر و تعقل انسان معمولی تا سن 21 سالگی و در مواردی تا 28 سالگی ادامه می‌یابد و بعد از آن تجربیات فرد بیشتر می‌شود.

چه عواملی در رشد فکری و عقلانی ما مؤثرند؟

عواملی مانند سطح سواد خانواده، تجربیاتی که از دوستان و خویشاوندان کسب می‌کنیم، محیط، وراثت، قدرت هوشی ما، نوع آموزش‌ها، دین و مذهب، فرهنگ، آداب و رسوم و تجربیات شخصی همگی در رشد فکری و عقلانی ما مؤثرند.

علت تفاوت افراد در رشد و سایر خصوصیات، ناشی از عامل وراثت، محیط، اراده و اقدامات فردی است. هر یک از ما بیشتر خصوصیات خود را، از پدر و مادر خود به ارث می‌بریم. رنگ پوست، مو و قد یا مبتلاشدن به برخی از بیماری‌ها، نمونه‌هایی از این خصوصیات است.

محیط یعنی آب‌وهوا، نوع غذا، منابع، امکانات، فرهنگ، دین، مدرسه، فنّاوری، درآمد خانواده، اطرافیان و رسانه‌ها، مانند رادیو و تلویزیون هر کدام به شکل‌های مختلف در رشد جسمانی، عاطفی، اجتماعی و عقلانی ما تأثیر دارند.

بلوغ جسمی چیست؟

بلوغ جسمی، دوره‌ی تکاملی بین کودکی تا پایان سن 18 سالگی و کسب توانایی تولیدمثل است. به‌دلیل فعّال شدن برخی از غدد درونی بدن مانند (هیپوفیز داخل مغز)، غده‌ی تیروئید (زیرگلو)، غده‌ی لوزالمعده، غده‌ی فوق کلیوی و غدد جنسی، هورمون‌هایی به داخل خون ترشح می‌شوند و به‌دنبال آن تغییرات خاصی در بدن، تفکر، حالات روانی و روابط اجتماعی فرد با دیگران اتفاق می‌افتد.

فرایند بلوغ و دوره‌ی آن در افراد متفاوت است. پیداشدن علائم بلوغ برای بیشتر پسران از 11 سالگی شروع و تا 18 سالگی ادامه پیدا می‌کند. مراجع تقلید برای پسران سن بلوغ شرعی را 15 سال قمری ذکر کرده‌اند. در این سن خواندن نماز و انجام سایر تکالیف دینی بر پسران واجب می‌شود. البته ممکن است که فردی به سن بلوغ شرعی رسیده باشد، اما نشانه‌های بلوغ جسمی را نداشته باشد.

مهم‌ترین مشخصه‌های بلوغ جسمانی در پسران عبارت‌اند از:

- رشد قد، ابعاد بدن و پیدایش موی صورت 
- پیدا شدن مو بر صورت و سایر اندام‌های بدن
- تغییر در بوی بدن و افزایش آن
- رشد بیشتر استخوان‌ها، اندام‌ها و عضلانی شدن ماهیچه‌ها
- تغییر صدا

عوامل مؤثر بر بلوغ

عوامل مختلفی موجب می‌شود که در برخی از افراد، بلوغ زودتر از زمان طبیعی یا دیرتر شروع شود. این عوامل عبارت‌اند از: 

- وراثت: سن شروع بلوغ متأثر از وضعیت و سابقه‌ی آن در والدین است.
برنامه غذایی متوازن و صحیح، میانگین سن بلوغ را در حد طبیعی نگه می‌دارد؛ در حالی‌که سوء تغذیه سبب تأخیر در بلوغ و پرخوری سبب بلوغ زودرس می‌شود.
- بیماری‌ها: برخی از بیماری‌ها مانند سل موجب تأخیر در بلوغ می‌شود.
- محیط: محیط از طریق آب وهوا، فشارهای عاطفی و عوامل تحریک کننده‌ی اجتماعی می‌تواند در سن بلوغ تغییراتی را به‌وجود آورد.

با انجام فعّالیت 2 برای یکی از انواع بلوغ یک تعریف ارائه کنید.